ทั้งหมดก็เป็นสิ่งที่มีจริง แต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง ซึ่งละเอียดมาก แต่ไม่ปะปนกัน แม้แต่ความอยาก ความต้องการ กับ ความพอใจ หรือว่าความสนใจ ก็ต่างกัน ใช่ไหม

อยากเป็นความติดข้อง ฉันทะ ความพอใจในสิ่งหนึ่งสิ่งใด ที่ไม่ติดข้อง เพราะว่าถ้าติดเมื่อใดเป็นโลภะ เป็นธรรมอีกชนิดหนึ่ง ซึ่งเกิดพร้อมกันในหนึ่งขณะ เร็วมาก ไม่มีทางที่จะรู้ว่าขณะนี้ กำลังอยู่ในความมืดสนิท ด้วยความไม่รู้ จริงไหม

เห็นก็ไม่รู้ ได้ยินก็ไม่รู้ คิดก็ไม่รู้ จำก็ไม่รู้ ชอบก็ไม่รู้ ไม่ชอบก็ไม่รู้ ไม่รู้ทั้งหมด และสิ่งที่ไม่รู้ ที่มีจริงๆ อยู่ไหน อยู่ในความมืด ไม่ได้รู้เลย เพราะว่าสิ่งต่างๆ เหล่านี้ใครรู้ ปัญญาที่เกิดจากการฟังว่ามี แต่ไม่ปรากฏ เพราะอะไร เกิดแล้ว ดับแล้ว เร็วสุดที่จะประมาณได้

ไม่มีใครสามารถที่จะไปนับเลยว่า ขณะนี้จิต เจตสิกเกิดเท่าใด รูปเกิดเท่าใด นี่พูดเป็นคำที่คนใหม่ก็ยากหน่อย แต่ให้ทราบว่าคำที่ชินหู คือ มีธาตุรู้ และธาตุรู้ซึ่งเป็นใหญ่เป็นประธาน ใช้คำว่า จิต

แต่บางทีก็ใช้คำหลากหลาย เพราะว่าจิตมีหลายประเภท บางประเภทก็ใช้คำว่า วิญญาณ บางประเภทก็ใช้คำว่า มโน แล้วแต่จะใช้คำว่า มโน มานัส อะไรก็ตามแต่ ภาษาของตนของตน ก็คือว่ามีสิ่งที่เป็นธาตุรู้เกิดขึ้น ค่อยๆ ตั้งต้น ค่อยๆ เห็นความลึกซึ้ง

ปกิณณกธรรม ตอนที่ 968