ผู้ฟัง อาจารย์ครับผมอยากจะขอเรียนถามตอนนี้ คำว่า เข้าใจ ในที่นี้คงไม่ได้หมายความว่า เข้าใจในหนังสือ ในตำรา ในพระไตรปิฎก หรือในอรรถกถาที่อ่าน คงจะหมายความว่าเข้าใจสภาพธรรมที่มีอยู่จริงๆ ที่ปรากฏในชีวิตประจำวันนี้ อย่างนั้นใช่ไหมครับ

ท่านอาจารย์ เพราะเหตุว่าเป็นธรรม แล้วเราได้ยินคำว่า ธรรม มานาน เราเข้าใจคำนี้แค่ไหน เราเข้าใจกันในขั้นต้นว่า ธรรมเป็นสิ่งที่มีจริง มีจริงขณะไหน ขณะที่กำลังปรากฏ เพราะว่าสิ่งใดที่เกิดแล้วดับแล้ว เมื่อไม่ปรากฏก็ไม่ปรากฏ อย่างขณะที่เรานอนหลับสนิท ธรรมก็เกิดดับ แต่ไม่ได้ปรากฏเลยก็เกิดดับไป

ในขณะที่กำลังนอนหลับสนิทปัญญาก็เกิดไม่ได้ เพราะเหตุว่าไม่มีการรู้ลักษณะของสภาพธรรม แต่ว่าธรรมที่กำลังเกิดดับนั้นถ้าสติระลึกเมื่อไหร่ สามารถที่จะรู้ลักษณะที่เป็นธรรม จนกว่าจะประจักษ์การเกิดดับ เพราะฉะนั้น ที่คิดว่ามีโลกใหญ่มีคนเยอะอย่างนี้ ก็คือว่ามีจิตขณะหนึ่งขณะเดียวเกิดขึ้นทีละหนึ่งขณะ ขณะนี้ทางตา เราก็คงจะต้องพูดกันบ่อยๆ เพราะเหตุว่าทุกคนก็บอกว่าแสนยาก คือเรื่องเห็นนั้นเป็นเรื่องปกติประจำวันจริงๆ แต่ทำอย่างไรถึงจะมีความเข้าใจขึ้นในสิ่งที่กำลังปรากฏทางตา

สนทนาธรรม ตอนที่ 084