เข้าใจว่าที่กำลังเห็น เป็นเรา บางคนอาจจะกำลังคิดนึก ไม่มีใครห้ามความคิดนึก ทุกคนคิดนึกตลอด เรากำลังคิดนึกถึงใคร ถึงเรื่องนั้น ถึงเรื่องนี้ อาจจะเป็นเรื่องที่อ่านในหนังสือพิมพ์ ในวารสาร ดูทีวีโทรทัศน์ก็คิดไปได้ต่างๆ หรือแม้แต่ในขณะนี้ที่กำลังนั่งอยู่นี่ ทุกคนก็คิด แต่ว่าก่อนที่จะได้ฟังพระธรรม เป็นเราทั้งหมดที่เห็น ที่กำลังคิดด้วย แต่ถ้ารู้ว่าคำว่า ธรรม หมายความว่าอะไร หมายความถึงทุกสิ่งที่มีจริง เราเริ่มเข้าใจแล้วว่า แม้แต่ความคิดก็เป็นธรรมชนิดหนึ่ง การเห็น ไม่ใช่เรา เป็นธรรมชนิดหนึ่ง ขณะที่กำลังได้ยินเนี่ย ยากที่จะฟังพระธรรม แล้วก็คล้อยตามว่าไม่ใช่เรา เป็นแต่เพียงธรรม สภาพที่มีจริงอย่างหนึ่ง รู้สึกยากแสนยาก ที่จะเห็นอย่างนั้น เข้าใจอย่างนั้น แต่ลองพิจารณาว่า ถ้าไม่มีเสียงกระทบหู จะได้ยินไหม ทำอย่างไรๆ ให้เกิดได้ยินขึ้นมาได้ไหมคะ ถ้าเสียงไม่กระทบหู

เสียงเป็นธรรมชนิดหนึ่ง ซึ่งกระทบอื่นไม่ได้เลย นอกจากโสตปสาท ซึ่งเป็นรูปชนิดหนึ่ง เป็นรูปที่มีลักษณะที่พิเศษในร่างกายของเรา ที่สามารถจะกระทบเฉพาะเสียง รูปอื่นที่ไม่ใช่โสตปสาท กระทบเสียงไม่ได้เลย ก็มองเห็นนะคะ ค่อยๆ เห็นทีละน้อยว่า เสียงก็เป็นธรรมอย่างหนึ่ง มีจริงๆ โสตปสาทก็เป็นรูป เป็นธรรมชนิดหนึ่งที่มีจริงๆ เพราะฉะนั้นได้ยินในขณะนี้ มีแน่ๆ แต่ว่าเคยคิด เคยเข้าใจว่า เป็นเราได้ยิน ลองคิดดูสิว่า เสียงหมดไปแล้ว เพราะฉะนั้นได้ยิน จะยังได้ยินต่อไปไม่ได้ เพราะฉะนั้นเสียงเมื่อกี้นี้ ใครจะเก็บห่อเอาไว้ กลับมาได้ยินอีกทีก็ไม่ได้ จิตที่ได้ยินเสียงก็ดับไปแล้ว

สิ่งที่เกิดแล้ว ดับแล้ว จะเป็นของเราได้ไหม จะเป็นเราจริงๆ ได้ไหม จะเป็นตัวตนได้ไหม นี่คือพระธรรมที่พระผู้มีพระภาค ทรงแสวงหาตลอด ระหว่างที่เป็นพระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขยแสนกัป นี่อย่างเร็วนะคะ กว่าจะได้ประจักษ์แจ้งจริงๆ ว่าเป็นสภาพธรรม หรือเราจะใช้คำว่าธรรมชาติก็ได้ อย่างหนึ่ง ซึ่งมีจริง แล้วก็ไม่ควรที่จะหลงยึดถือว่าเป็นเรา เพราะทุกอย่างเกิดเพราะเหตุปัจจัย แล้วดับหมด เสียงดับแล้ว ได้ยินดับแล้ว คิดนึกทีละคำ ทีละขณะ ก็ดับแล้ว

ความเข้าใจพระธรรม

ยากที่จะฟังพระธรรม แล้วก็คล้อยตามว่าไม่ใช่เรา เป็นแต่เพียงธรรม สภาพที่มีจริงอย่างหนึ่ง รู้สึกยากแสนยาก ที่จะเห็นอย่างนั้น เข้าใจอย่างนั้น

แม้จะยากแต่อดทนเพราะรู้ว่าเป็นความจริงแท้ เป็นสิ่งที่มีค่าที่สุดค่ะ เพราะเป็น ปัญญาตรัสรู้ ของผู้ที่เลิศที่สุดคือพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นหนทางเดียวที่จะ พ้นภัยของสังสารวัฏได้จริง

ขอถวายความนอบน้อมแด่พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นด้วยเศียรเกล้า

สำนึกในพระคุณของท่านอาจารย์ ผู้กล่าวคำของพระองค์ ท่านอธิบายแล้วอธิบายอีกให้เข้าใจ ในความยาก แต่ ประเสริฐที่สุด ที่ให้ได้รู้ ความจริงที่ละเอียดลึกซึ้ง เป็นโอกาส ที่ดีที่สุดในชาตินี้ ยิ่งกว่าโอกาสใด จึงกราบบูชาคุณ พระรัตนตรัย และ ท่านอาจารย์ ทุกวัน ค่ะ

กราบคำจริง กราบพระธรรมค่ะ

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์ ด้วยความเคารพยิ่ง

ยินดีในกุศลจิตครับ