ผู้ฟัง ไม่เข้าใจคำว่า เจริญปัญญา กับคำว่า ปัญญา ไม่เข้าใจ อยากจะให้อธิบาย

ท่านอาจารย์ ขณะนี้ต้องทราบว่า อะไรบ้างที่เป็นของจริง นี่คือการเริ่มต้นของปัญญา เพราะว่าปัญญา รู้สิ่งที่มีจริงๆ ขณะนี้อะไรเป็นของจริง ทางตาที่กำลังเห็น จริงแน่นอน ใช่ไหม ขณะนี้ทางหูที่กำลังได้ยิน จริงอีก เพราะฉะนั้นอริยสัจจธรรม หมายความถึง ปัญญาที่สามารถรู้ความจริงของสิ่งที่มีจริงได้

ก่อนที่เราจะศึกษาธรรม เป็นเราเห็น แล้วก็มีคน มีสัตว์ต่างๆ แต่ว่าสิ่งที่มีจริง ละเอียดมากแล้วก็แยกออกละเอียดยิบทีเดียว อย่างเช่น ทางตา ถ้าถามจริงๆ เป็นการเริ่มต้นของปัญญาว่า เห็นอะไร เราจะเริ่มรู้ว่า คำตอบนั้น เป็นปัญญาหรือยังไม่ใช่ปัญญา ขณะนี้เห็นอะไร เพราะว่าการที่จะพูดถึงเรื่องปัญญาโดยมีตัวอย่าง ก็ยากนะ แต่ในเมื่อเรารู้ว่าปัญญาคือ ก่อนอื่นรู้ว่าอะไรมีจริง เห็น มีจริง นี้เป็นปัญญาขั้นหนึ่ง ได้ยิน มีจริง นี้เป็นปัญญาขั้นหนึ่ง คิดนึกมีจริง นี้เป็นปัญญาขั้นหนึ่ง

เพราะฉะนั้นปัญญาก็จะต้องละเอียดต่อไปอีกว่า เห็นอะไร ตอบเลย เพื่อที่จะได้เป็นจุดตั้งต้น เพราะว่าปัญญาที่บางคนบอกว่า ให้ใช้ปัญญา ไม่มีปัญญาแล้วจะใช้ได้ยังไง ปัญญาไม่ใช่สิ่งที่มีอยู่แล้ว แต่หมายความว่า เมื่อไม่มีก็ค่อยๆ ให้มีขึ้นทีละเล็กทีละน้อย จนกระทั่งเจริญเติบโตขึ้น เหมือนอย่างคนที่อ่านหนังสือไม่ออก เราก็บอกให้ใช้ปัญญา ให้ใช้ปัญญา แล้วเขาจะเอาปัญญาที่ไหนมาอ่านหนังสือ เพราะเขาไม่มีปัญญาเลย แต่ถ้าเริ่มทีละนิดทีละหน่อย จนกระทั่งเขาค่อยๆ อ่านได้ทีละตัวสองตัวจนในที่สุดเขาก็สามารถที่จะอ่านได้ ฉันใด ปัญญาก็อย่างนี้ คือว่า ทีแรกทีดียวยังไม่มี แล้วก็ค่อยๆ มีขึ้น ไม่ใช่ว่าทุกคนมี และเอามาใช้ แต่ทุกคนเมื่อยังไม่มีก็เจริญให้มีขึ้น เพราะฉะนั้น ปัญญาคือ ความรู้ชัดในลักษณะของสิ่งที่มีจริง ถูกต้องตามความเป็นจริง ก่อนอื่นคือรู้ว่าขณะนี้ เห็น เป็นของจริง นี้เป็นปัญญาขั้นหนึ่ง

ปกิณณกธรรม ตอนที่ 5

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์ ด้วยความเคารพยิ่ง

ยินดีในกุศลจิตครับ

น้อมกราบบูชาคุณท่านอาจารย์ในความเมตตาเกื้อกูลธรรม อนุโมมทนาสาธุค่ะ