[เล่มที่ 25] พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค เล่ม ๑ ภาค ๒ - หน้า 111

๑. อายาจนสูตร

ครั้งนั้น ความปริวิตกแห่งพระหฤทัยบังเกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เสด็จเข้าที่ลับ ทรงพักผ่อนอยู่อย่างนี้ว่า ธรรมที่เราตรัสรู้แล้วนี้ ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก สงบ ประณีต คาคคะเนเอาไม่ได้ ละเอียด รู้ได้เฉพาะบัณฑิต ก็หมู่สัตว์นี้แล ยังยินดีด้วยอาลัย ยินดีแล้วในอาลัย เบิกบานแล้วในอาลัย ก็ฐานะนี้ คือ ความเป็นปัจจัยแห่งธรรมมีสังขารเป็นต้นนี้ เป็นธรรมอาศัยกันและกันเกิดขึ้น อันหมู่สัตว์ผู้ยินดีด้วยอาลัย ยินดีแล้วในอาลัยเบิกบานแล้วในอาลัย จะพึงเห็นได้ยาก แม้ฐานะนี้ ก็เห็นได้ยาก คือ ธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง ธรรมเป็นที่สละคืนอุปธิทั้งปวง ธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา ธรรมเป็นที่สำรอก ธรรมเป็นที่ดับ นิพพาน

อ.คำปั่น: กราบท่านอาจารย์ครับ กระผมก็มีประเด็นคำถามที่จะขอโอกาสกราบเรียนท่านอาจารย์ครับ เพราะว่า ได้ฟังการสนทนาเมื่อเช้า คุณหมอทั้งหลายก็กล่าวถึงความยากของพระธรรมครับ พระธรรมเป็นสิ่งที่ยาก แม้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเองพระองค์ก็ทรงมีพระดำริ และพระองค์ก็ได้ตรัสแสดงด้วยคำจริงครับ ขอโอกาสกราบเรียนท่านอาจารย์ครับ อย่างข้อความในสังยุตตนิกาย สคาถวรรค อายาจนสูตร อันนี้เป็นคำที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสครับว่า ธรรมที่เราตรัสรู้แล้วนี้ ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก สงบ ประณีต คาคคะเนเอาไม่ได้ ละเอียด รู้ได้เฉพาะบัณฑิต ครับท่านอาจารย์

พอได้ฟังว่า พระธรรมที่พระองค์ทรงแสดงเป็นสิ่งที่ยาก เห็นได้ยาก อย่างนี้ครับ จะเป็นเครื่องอุปการะเกื้อกูลแก่ผู้ฟังผู้ศึกษาอย่างไรครับ พอได้ยินได้ฟังว่า ธรรมยาก ธรรมละเอียดครับ

ท่านอาจารย์: เดี๋ยวนี้อะไรปรากฏ ยากไหม?!! แค่เดี๋ยวนี้อะไรปรากฏ ยากหรือไม่ยาก?! เพราะดับแล้วเร็วปานนั้น แต่ก็มีอีกเกิดอีก สิ่งหนึ่งสิ่งใดก็ตามที่ดับไปแล้ว ก็มีสิ่งอื่นเกิดสืบต่อทันทีไม่มีระหว่างคั่น เพราะมีธาตุรู้ ทั้งวันไม่ได้ปรากฏเลย ปรากฏแต่สิ่งที่ถูกรู้ ส่องกระจก ใครอยู่ในกระจก? เราอยู่ในกระจก! สีสันวัณณะนั้นแหละ กลายเป็นเรา!! แล้วยังไงล่ะ? สีสันในวัณณะที่ปรากฏในกระจกจะเป็นเราได้หรือ? แค่นี้ก็ไม่รู้ความจริงแล้ว!!

เพราะฉะนั้น ฟังเพื่อเริ่มเข้าใจ ทันทีที่หลับตาไม่มีอะไรปรากฏนอกจากสภาพธรรมหนึ่ง ทีละหนึ่ง แยกขาดจากกัน แต่พอลืมตารวมหมด แล้วยังไม่รู้อีกว่า อะไรจริง!!

ถ้าฟังธรรมโดยไม่ไตร่ตรอง ไม่มีทางเข้าใจความจริง เหมือนเดิม เห็นคน เห็นดอกไม้ เห็นประตู เห็นหน้าต่าง หลับตาหายไปหมด แต่มีเฉพาะหนึ่งปรากฏ แต่ก็ปรากฏกับความไม่รู้ จึงสงสัยว่า อะไร?!!

เวลานี้ต้องสงสัยใน ธาตุรู้ แน่ๆ มีใครชัดเจนในธาตุรู้บ้าง? ก็ไม่เคยคิดเลยแล้วจะไปชัดเจนได้อย่างไร??

แต่แม้ว่าจะได้ฟัง ธาตุรู้ไม่มีรูปร่างลักษณะ ไม่มีกลิ่น ไม่มีรสใดๆ เลยทั้งสิ้น เกิดเมื่อไหร่รู้สิ่งหนึ่งสิ่งใด ต้องไม่ลืมความจริงว่า รู้สิ่งหนึ่งสิ่งใด เพราะธาตุรู้มีหลากหลายมาก

ธาตุรู้ไม่มีรูปร่างใดๆ เจือปนเลยทั้งสิ้น ไม่หวาน ไม่เค็ม ไม่ขม ไม่แข็ง ไม่อะไรทั้งหมดที่จะเป็นรูป ธาตุรู้ที่ไม่มีรูปร่างใดๆ ปรากฏเลย อยู่ในความมืด ธาตุรู้ ในความมืดสนิท จะปรากฏธาตุรู้ในความสว่างได้ไหม? แค่นี้!! ต้องตรงต่อความจริง ถ้าไม่ถามไม่รู้ไม่คิดไม่ไตร่ตรอง

ถามแล้ว จะค่อยๆ รู้ว่า โลกไม่ได้ปรากฏตามความเป็นจริง ปรากฏรวมกันเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใดตั้งแต่ศีรษะจดเท้า สามารถแยกย่อยละเอียดยิบจนแยกไม่ออกอีก ก็ยังมีรูปรวมกัน ๘ รูปอย่างน้อยที่สุด เล็กกว่าฝุ่นใช่ไหม? เพราะฝุ่นยังเห็นว่าเป็นฝุ่น

ฝุ่นเยอะไหม แต่ละ ๑ ฝุ่น? คิดดู เล็กแค่ไหน มากมายแค่ไหน?? แต่นี่เพียง ๑ ซึ่งจะเป็นฝุ่นไม่ได้ จะปานใด!!

ตกใจไหมอยู่ในความมืดสนิท!! เดี๋ยวนี้เอง!! ถ้าไม่ลืมตา แน่นอน มืดทั้งวัน จะมีคนในความมืดไหม? ไม่สามารถจะมีคนในความมืดได้ ถูกต้องไหม? ไม่มีรูปร่างใดๆ ปรากฏว่า ดอกไม้ ใบไม้ ในความมืดได้ เพราะฉะนั้น ความจริงต้องเป็นความจริง

เพราะฉะนั้น ความมืดเป็นความมืด เพราะอะไร?! ไม่ใช่ทางตา

เพราะฉะนั้น เดี๋ยวนี้มีคนในความมืด คิดออกไหม?!! เริ่มรู้ว่า อยู่ในความมืดแล้วมีความจำ ทันทีที่ลืมตาจำรูปร่างสัญฐานที่ปรากฏ ยากที่จะรู้ได้ว่าเป็นเพียงสิ่งที่กระทบตาแล้วดับ คือความลึกซึ้งอย่างยิ่งของธรรม

เพราะฉะนั้น ฟังไป กี่ชาติไม่สำคัญ หนทางที่จะรู้ความจริง คือขณะที่เข้าใจ

ฟังแล้วยังไม่รู้ใช่ไหม ไม่รู้ไปเรื่อยๆ จนตายก็ยังไม่รู้ใช่ไหม? แล้วชาตินี้ก็ยังไม่รู้ใช่ไหม!! จนกว่าจะรู้ตรงตามความเป็นจริง ท้อถอยไหม?

อ.คำปั่น: พอได้ฟังว่า พระธรรมยาก ก็ยิ่งจะต้องไม่ท้อถอยครับ ยิ่งจะต้องมีความเพียรมีความอดทนที่จะฟัง เพราะว่า เป็นสิ่งที่สามารถศึกษาแล้วก็เข้าใจได้ แม้ว่าจะยากเพียงใดก็ต้องฟังต้องศึกษาต่อไปครับ อย่างที่คุณหมอเมื่อเช้าได้กล่าวถึงครับว่า ฟังต่อไปจนถึงขนาดว่า จนกว่าจะสิ้นชีวิตไปเลยซึ่งก็ไม่พอครับ ในชาตินี้ก็ยังไม่พอ ก็ต้องฟังก็ต้องศึกษาต่อไปครับท่านอาจารย์

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น แต่ละอย่างที่กล่าวถึงเป็นสิ่งที่มีจริง ไม่ท้อถอยมีจริงๆ ไหม? เป็นเราหรือเปล่า?

อ.คำปั่น: ไม่ท้อถอยก็ต้องเป็นธรรมครับ

ท่านอาจารย์: เป็นธรรมอะไร? เห็นไหม แค่เป็นธรรมเฉยๆ จะรู้หรือ?! ธรรมหลากหลายมาก ท้อถอยเป็นธรรมไหม? ไม่ท้อถอยเป็นธรรมไหม? เห็นไหม ทุกอย่างตั้งแต่เกิดจนตายมีจริง เป็นธรรมทั้งหมด

เพราะฉะนั้น ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ต้องไม่ลืมเลย จนกว่าเดี๋ยวนี้เป็นสิ่งที่กระทบตาที่สว่าง นอกจากนั้นในความมืดหมด

ขอเชิญอ่านได้ที่ ..

ธรรมที่เราตรัสรู้แล้วนี้ ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก [อายาจนสูตร]

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ด้วยความเคารพยิ่งค่ะ

และกราบยินดีในกุศลจิตของ อ.คำปั่น ด้วยค่ะ

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์ ด้วยความเคารพยิ่ง

ยินดีในกุศลจิตครับ