[เล่มที่ 69] พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้า 791

ปัญญาวรรค

๕. จริยากถา

ว่าด้วยจริยา ๘ หน้า 791

อรรถกถาจริยากถา หน้า 793

อ่านหัวข้ออื่นๆ ... [เล่มที่ 69]

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้า 791

ปัญญาวรรค

จริยากถา

ว่าด้วยจริยา ๘

[๗๑๕] จริยา ในคำว่า จริยานี้ มี ๘ คืออิริยาปถจริยา ๑ อายตนจริยา ๑ สติจริยา ๑ สมาธิจริยา ๑ ญาณจริยา ๑ มรรคจริยา ๑ ปัตติจริยา ๑ โลกัตถกริยา ๑.

ความประพฤติในอิริยาบถ ๔ ชื่อว่า อิริยาปถจริยา ความประพฤติในอายตนะภายในเเละภายนอก ๖ ชื่อว่า อายตนจริยา ความประพฤติในสติปัฏฐาน ๔ ชื่อว่า สติจริยา ความประพฤติในฌาน ๔ ชื่อว่า สมาธิจริยา ความประพฤติในอริยสัจ ๔ ชื่อว่า ญาณจริยา ความประพฤติในอริยมรรค ๔ ชื่อว่า มรรคจริยา ความประพฤติในสามัญผล ๔ ชื่อว่า ปัตติจริยา ความประพฤติในพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ความประพฤติอันเป็นส่วนเฉพาะในพระปัจเจกพุทธเจ้า ความประพฤติอันเป็นส่วนเฉพาะในพระสาวก ชื่อว่า โลกัตถจริยา อิริยาปถจริยาของบุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยความปรารถนา (ความตั้งตนไว้) อายตนจริยาของท่านผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย สติจริยาของท่านผู้มีปกติอยู่ด้วยความไม่ประมาท สมาธิจริยาของท่านผู้ขวนขวายในอธิจิต ญาณจริยาของท่านผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา มรรคจริยาของท่านผู้ปฏิบัติชอบ ปัตติจริยาของท่านผู้บรรลุผลแล้ว และโลกัตถจริยาของพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นส่วนเฉพาะของพระปัจเจกพุทธเจ้า และเป็นส่วนเฉพาะของพระสาวก จริยา ๘ เหล่านี้.

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้า 792

[๗๑๖] จริยา ๘ อีกประการหนึ่ง คือบุคคลผู้น้อมใจเชื่อย่อมประพฤติด้วยศรัทธา ผู้ประคองไว้ย่อมประพฤติด้วยความเพียร ผู้ตั้งสติมั่นย่อมประพฤติด้วยสติ ผู้ทำความไม่ฟุ้งซ่านย่อมประพฤติด้วยสมาธิ ผู้รู้ชัดย่อมประพฤติด้วยปัญญา ผู้รู้แจ้งย่อมประพฤติด้วยวิญญาณ ผู้มนสิการว่า ท่านผู้ปฏิบัติอย่างนี้ย่อมบรรลุคุณพิเศษได้ ก็ประพฤติด้วยวิเศษจริยา (วิเสสจริยา) ผู้มนสิการว่า กุศลธรรมของท่านผู้ปฏิบัติอย่างนี้ย่อมให้ต่อเนื่องกันไป ก็ประพฤติด้วยอายตนจริยา จริยา ๘ เหล่านี้.

[๗๑๗] จริยา ๘ อีกประการหนึ่ง คือการประพฤติด้วยทัศนะแห่งสัมมาทิฏฐิ ๑ การประพฤติด้วยความดำริ (ยกจิตขึ้นสู่อารมณ์) แห่งสัมมาสังกัปปะ ๑ การประพฤติด้วยความกำหนด (กำหนดถือ) แห่งสัมมาวาจา ๑ การประพฤติด้วยสมุฏฐาน (ด้วยสภาพที่ตั้งขึ้น) แห่งสัมมากัมมันตะ ๑ การประพฤติด้วยความขาวผ่องแห่งสัมมาอาชีวะ ๑ การประพฤติด้วยความประคองไว้แห่งสัมมาวายามะ ๑ การประพฤติด้วยความตั้งสติมั่น (ด้วยความปรากฏ) แห่งสัมมาสติ ๑ การประพฤติด้วยความไม่ฟุ้งซ่านแห่งสัมมาสมาธิ ๑ จริยา ๘ เหล่านี้ ฉะนี้แล.

จบจริยากถา

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้า 793

อรรถกถาจริยากถา

บัดนี้ เพื่อให้เห็นอุบายการทำให้แจ้งซึ่งนิพพาน กล่าวคือนิสสรณวิเวกอันเป็นความสงัดอย่างยิ่งในลำดับวิเวกกถา และเพื่อให้เห็นการทำประโยชน์ (เพื่อแสดงการทำกิริยาที่เป็นประโยชน์) สุขแก่โลก แห่งนิโรธอันทำให้แจ้งแล้วอย่างนั้น พระสารีบุตรเถระจึงกล่าวจริยากถาแม้ชี้แจงไว้แล้วในอินทริยกถาอีก การพรรณนาความแห่งจริยากถานั้น ท่านกล่าวไว้แล้วในอินทริยกถานั่นแล ด้วยประการฉะนี้.

จบอรรถกถาจริยากถา