ท่านอาจารย์ หลับตาแล้วมีอะไรปรากฏ หรือว่าไม่มีเลย

ผู้ฟัง ก็มีสีดำครับ

ท่านอาจารย์ มีสีดำ แล้วก็มีอะไรอีก คนหายไปหมดเลยใช่ไหม ห้องนี้ก็หายไปหมด เป็นสัจจธรรมความจริง หรือไม่ หรือว่าหลอกให้หลับตา

ผู้ฟัง ไม่ได้หลอก หลับครั้งใด ก็ดำทุกครั้ง

ท่านอาจารย์ แต่จะหลับตาที่ไหน ครั้งใด สิ่งที่ปรากฏในขณะนี้ไม่ปรากฏ เพราะฉะนั้น เราเริ่มรู้จริงๆ ว่า ถ้าเพียงไม่มีจักขุปสาท คือ ตา โลกเป็นอย่างนั้น ผู้ที่ไม่มีจักขุปสาททั้งหลาย คนที่ตาบอด โลกเป็นอย่างนั้นจริงๆ คือ ทางตามืด ไม่มีอะไรปรากฏเลย ไม่เห็นสีสันวรรณะต่างๆ จะมีโลกอื่นซึ่งขณะที่เราหลับตา สีไม่ปรากฏ จะมีโลกอื่นอีกไหม

ผู้ฟัง มีโลกแห่งความคิด

ท่านอาจารย์ ถ้าเสียงไม่ปรากฏ ถ้าเย็นหรือร้อน อ่อนหรือแข็งไม่ปรากฏ กลิ่นไม่ปรากฏ รสไม่ปรากฏ แต่ก็มีคิด ไม่มีใครที่จะไม่คิดเลย หรือบางคนคิด ก็ยังไม่รู้เลยว่าคิด ถ้าถามใครเดี๋ยวนี้ทันทีว่าคิดอะไร ตอบได้ทันทีหรือไม่ว่าคิดอะไร

ผู้ฟัง ไม่ได้

ท่านอาจารย์ ตอบไม่ได้ทั้งๆ ที่คิด คิดก็ยังตอบไม่ได้ว่าคิดอะไร

ผู้ฟัง คิดหลายๆ เรื่อง จึงตอบไม่ทัน

ท่านอาจารย์ แม้เรื่องหนึ่งก็ตอบไม่ถูกว่าจะตอบเรื่องไหน เพราะว่าความคิดเกิดแล้วก็ดับด้วย ความคิดไม่ปรากฏเป็นแสงสว่าง หรือสีสันใดๆ เลยทั้งสิ้น แต่ความคิดก็มี เพราะฉะนั้น เราเริ่มรู้จักสภาพธรรมที่เป็นนามธรรมตัวจริงๆ ว่าทุกคนมี อย่างหนึ่งก็คือคิดแน่นอน ไม่มีรูปร่าง ไม่มีสัณฐานเลย พอลืมตาขึ้นมา ขณะที่กำลังเห็นเดี๋ยวนี้ คิด หรือเปล่า กำลังเห็น ขณะที่เห็น คิด หรือเปล่า

ผู้ฟัง เห็นแล้วคิด มันเร็ว ผมว่ามันเร็ว

ท่านอาจารย์ ไม่กล่าวถึงเร็วหรือช้า แต่กล่าวถึงความจริงว่า ขณะที่เห็น เพียงเห็น คิดหรือไม่ ไม่เหมือนเมื่อครู่นี้ที่หลับตา เมื่อครู่นี้หลับตาไม่เห็น แต่คิด แต่พอลืมตามีสิ่งที่คิดที่ต่างจากหลับตาแล้ว

พื้นฐานพระอภิธรรม ตอนที่ 6