อ.วิชัย ท่านอาจารย์กล่าวถึงนิมิต ก็เป็นสิ่งที่ยากที่จะเข้าใจ เพราะว่าถ้ากล่าวถึงธรรมเกิดขึ้น ต้องมีธรรมนั้น แต่ว่าการเกิดดับอย่างรวดเร็ว ไม่สามารถที่จะรู้ธรรมทีละขณะ ที่เขาเกิดได้ แต่ว่าก็จะมีนิมิตของสิ่งนั้น

ท่านอาจารย์ แต่ถ้าเราบอกเอาดอกไม้ไปแยกให้ละเอียดยิบ ทำไมเราเข้าใจได้ มีดอกไม้ที่ไหนกัน แตกย่อยละเอียดยิบ เพราะมีอากาศธาตุแทรกคั่น จะรวมเป็นกลีบเป็นอะไรไม่ได้เลย แต่พอมารวมกันเป็นดอกไม้ ตัวนี้ทั้งตัวก็เหมือนกันอากาศธาตุแทรกอยู่ละเอียดยิบ และมีสมุฏฐานที่ทำให้เกิดขึ้นโดยไม่มีใครไปทำเลย

กรรมก็ทำให้ตาเกิด หูเกิด จมูกเกิด ลิ้นเกิด กายปสาทซึมซาบอยู่ทั่วตัว มองไม่เห็นเลย กระทบเมื่อไหร่ ก็เพียงแข็งที่สามารถที่จะรู้ได้ แต่ตัวปสาท รูปที่สามารถกระทบกับแข็ง ที่จะทำให้เกิดการรู้สึกเป็นสุขหรือเป็นทุกข์ แล้วก็มีการรู้สิ่งที่ปรากฏทันทีเลย ไม่มีใครต้องไปทำอะไรสักนิดเดียว ไม่มีใครทำทั้งนั้น แต่ก็มีสภาพธรรมที่เกิดขึ้นเป็นไปอย่างรวดเร็วทุกขณะ

อาศัยความเข้าใจทีละเล็กทีละน้อย ที่จะค่อยๆ สามารถที่จะทำให้สิ่งที่ลวงอยู่ ค่อยๆ ละความเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด เพราะรู้ว่าเป็นเพียงสิ่งที่ปรากฏให้เห็นได้ ไม่เห็นอีกก็ไม่เป็นไร ประเดี๋ยวก็มีอีก มีสิ่งโน้นมีสิ่งนี้อยู่ตลอดเวลา โดยไม่มีใครไปจัดทำขึ้นเลย นี่คือธรรมทั้งหมด ซึ่งเป็นอนัตตา

ถ้าไม่มีการตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีใครสามารถที่จะเปิดเผยความจริงซึ่งกำลังเป็นอยู่ได้ ถูกปกปิดไว้ด้วยความไม่รู้มากมาย เห็นทีไรก็เป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใดที่ไม่เห็นดับไปเลย และเป็นรูปร่างสัณฐานต่างๆ นี่ก็วัดความไม่รู้ได้ว่า ไม่รู้ระดับไหน ไม่รู้ระดับที่สภาพธรรมยังไม่ปรากฏเพียงหนึ่ง

ลองให้เป็นหนึ่งได้ไหม อะไรที่กำลังลืมตาให้ปรากฏเป็นหนึ่ง มีไหม เป็นไปไม่ได้เลย และนี่คือความจริงว่าไม่มีใครต้องไปทำ แต่ความเข้าใจที่ไม่สนใจในรูปร่าง นิมิตสัณฐาน เพราะว่ามีความเข้าใจว่าจริงๆ แล้ว ก็เป็นแค่สิ่งที่สามารถปรากฏเมื่อกระทบตา ถ้าไม่กระทบตาก็ไม่ปรากฏ จะกระทบมากน้อยไม่สำคัญ เพราะใครไปทำไม่ได้ ใครจะไปทำให้น้อยลงก็ไม่ได้ ให้เหลือเพียงนิดเดียวก็ไม่ได้ อาศัยความเข้าใจที่เริ่มรู้ความจริงว่า จริงๆ แล้ว ทุกอย่างที่อ่อนแข็ง มีสิ่งที่กระทบตาได้ ปรากฏเป็นรูปร่างสัณฐานเท่านั้นเอง แยกๆ ออกไปแล้ว ก็ไม่เหลืออะไรเลย นอกจากสิ่งที่เกิดดับ

ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1343