ผู้ฟัง ช่วงของการฟังธรรมใหม่ๆ ก็จะสงสัยมากในเรื่องที่ท่านอาจารย์บอกว่าไม่มีสัตว์ บุตคคล ตัวตน แต่จริงๆ แล้วเดินอยู่ก็มีความรู้สึกว่าเป็นตัวเป็นตนอยู่ ส่องกระจกดูก็เห็นว่าเป็นตัวตน

ท่านอาจารย์ เพราะอวิชชาหรือไม่ เพราะไม่รู้หรือเพราะรู้ ถ้ารู้จริงๆ จิต เจตสิก รูป จิตเป็นตัวตนหรือไม่ เป็นเราหรือไม่ มีปัจจัยเกิดแล้วก็ดับ เจตสิกเป็นเราหรือไม่ มีปัจจัยเกิดขึ้นแล้วก็ดับ เจตสิกเป็นเราหรือไม่ มีปัจจัยเกิดขึ้นแล้วก็ดับ รูปเป็นเราหรือไม่ มีปัจจัยเกิดขึ้นแล้วก็ดับ ตัวตนอยู่ที่ไหน

ผู้ฟัง แต่เมื่อศึกษาธรรม ก็ได้แต่คิดว่าไม่ใช่สัตว์ บุคคล ตัวตน แล้วก็ได้แต่คิดว่าเป็นจิต เจตสิก รูป แต่โดยความเป็นจริงก็แว็บหนึ่ง ก็ "นี่ตัวเรา"

ท่านอาจารย์ แล้วผู้ที่ท่านรู้จริง กับ ที่ท่านกล่าวว่า จิต เจตสิก รูป ประเภทต่างๆ ท่านรู้หรือไม่ที่ท่านกล่าวอย่างนั้น หรือท่านคิดเอาเองแล้วก็กล่าว หรือเพราะตรัสรู้จึงได้ทรงแสดงความจริงของสภาพธรรมนั้น แล้วเรานับถืออะไร เรานับถือสัจจธรรม ความจริงแท้ ซึ่งมีผู้ที่ได้แสดงความจริงแท้นั้น ด้วยเหตุนี้จึงมีคำว่า “พุทธ” และ “พุทธศาสนา” คำสอนของผู้ตรัสรู้ แล้วเราก็ศึกษาเพื่อที่จะได้มีความเข้าใจที่ถูกต้อง ถ้าไม่อยากเข้าใจถูกต้องก็ไม่ต้องศึกษาเลย ก็เป็นเราเดินไปเดินมา ใครจะว่าไม่ใช่เราก็ไม่ได้ เพราะว่าเราคิดว่าเป็นเรา เพราะไม่รู้ แต่ถ้ารู้ก็คือจิต เจตสิก รูป

พื้นฐานพระอภิธรรม ตอนที่ 182