สังขารในปัจฉิมโอวาท กับ สังขารในขันธ์ ๕ ที่พระองค์ได้ทรงแสดง มีความหมายเดียวกันหรือไม่ หรือตีความได้หลายนัยครับ

ขอบคุณครับ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

[เล่มที่ 13] พระสุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค เล่ม ๒ ภาค ๑ - หน้า 322

พระปัจฉิมวาจา

[๑๔๓] ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ เราขอเตือนพวกเธอว่า สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา พวกเธอจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด นี้เป็นพระปัจฉิมวาจาของพระตถาคต.

สังขาร ในปัจฉิมวาจา (วาจาครั้งสุดท้าย) ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือ สังขารธรรม หมายถึง ธรรมที่เกิดเพราะปัจจัยปรุงแต่งทั้งหมด ได้แก่ จิต เจตสิก และรูป ส่วนสังขารในขันธ์ ๕ คือ สังขารขันธ์ มุ่งหมายถึง เจตสิก ๕๐ ประเภท ที่นอกเหนือจากเวทนาและสัญญา เพราะเหตุว่า เวทนา เป็นเวทนาขันธ์ สัญญา เป็นสัญญาขันธ์ เมื่อได้เข้าใจอย่างนี้ก็พิจารณาได้ว่า สังขารขันธ์ เป็นสังขารธรรม ใช่หรือไม่? (ใช่ เพราะเหตุว่าสังขารขันธ์ เป็นธรรมที่เกิดเพราะปัจจัยปรุงแต่ง จึงเป็นสังขารธรรม) สังขารธรรม เป็นสังขารขันธ์ ใช่ไหม? (สังขารธรรม เป็นสังขารขันธ์ก็มี ไม่ใช่สังขารขันธ์ก็มี ที่เป็นสังขารขันธ์ ได้แก่ เจตสิก ๕๐ เท่านั้น นอกจากนั้นไม่ใช่สังขารขันธ์ เวทนาเจตสิก ไม่ใช่สังขารขันธ์ สัญญาเจตสิก ไม่ใช่สังขารขันธ์ รูปทั้งหมดไม่ใช่สังขารขันธ์ และจิตทั้งหมด ไม่ใช่สังขารขันธ์) ก็ขอให้คุณ prince และทุกท่านได้พิจารณาอีกที นะครับ
ขอเชิญศึกษาเพิ่มเติมได้ที่หัวข้อด้านล่างนี้ครับ
[คำที่ ๒o๒] สงฺขารธมฺม
[คำที่ ๒๘๕] สงฺขารขนฺธ
... ยินดีในกุศลของคุณ prince และทุกๆ ท่านด้วยครับ ...

ขอบพระคุณ อ.คำปั่น และขออนุโมทนาครับ