อ.ชุมพร: ท่านอาจารย์กล่าวถึงเป็นผู้ที่ฟังแล้วใคร่ครวญพิจารณาในสิ่งที่ได้ฟัง ในเมื่อฟังเรื่องของ ถ้าไม่รู้อกุศลจะรู้กุศลได้อย่างไร? ก็เหมือนใคร่จะรู้ แต่ก็ไม่สามารถที่จะรู้โลภะที่เกิดได้ค่ะ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น มีอกุศลใช่ไหม?

อ.ชุมพร: ค่ะ

ท่านอาจารย์: และก็เอา อ ออก เอา ไม่ ออก ก็เป็นกุศลใช่ไหม? ไม่ใช่อกุศลเมื่อไหร่ ก็ต้องเป็นกุศลค่ะ ตรงกันข้ามเมื่อมันไม่ใช่อกุศล แล้วมันจะเป็นอะไร?

อ.ชุมพร: ก็ต้องเป็นความรู้ค่ะท่านอาจารย์ ที่จะรู้ขณะที่เป็นอกุศลด้วยถึงจะรู้กุศลด้วยเป็นเช่นนั้น

ท่านอาจารย์: เข้าใจก่อนใช่ไหม? เดี๋ยวนี้เป็นกุศล หรือเป็นอกุศลก็ไม่รู้ ต้องฟังแล้วเข้าใจก่อนจึงจะค่อยๆ รู้ใช่ไหม?

อ.ชุมพร: ใช่ค่ะ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ไม่ประมาทเลยสักคำว่า ละเอียดลึกซึ้งอย่างยิ่ง แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ได้ทรงแสดงไว้ละเอียดอย่างยิ่งให้ค่อยๆ ได้ยินได้ฟัง แล้วพิจารณาไตร่ตรองจนละเอียดลึกซึ้ง จึงสามารถที่จะรู้ลักษณะของสภาพธรรมแต่ละหนึ่งซึ่งต่างกัน แม้ว่าจะคล้ายกันยากที่จะรู้ได้ แต่ก็ต่างกัน

อ.ชุมพร: ค่ะ ก็เป็นความละเอียดจริงๆ ที่จะสามารถที่จะค่อยๆ ตามปัจจัยที่สะสมมา มากกว่านั้นก็ไม่ได้ ก็คงต้องเป็นเช่นนี้ ดำเนินไปด้วยอกุศลที่ยังไม่รู้อีกมากมายค่ะ

ท่านอาจารย์: เริ่มเข้าใจถูกต้องในคำว่า อนัตตา ไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาของใคร ไม่มีใครสามารถดลบันดาลให้เกิด หรือว่าเปลี่ยนแปลงไปเป็นอย่างอื่นได้ กว่าจะรู้ว่าทุกอย่างที่มีจริงแต่ละหนึ่ง ไม่ใช่สิ่งหนึ่งสิ่งใด ไม่ใช่อัตตา แค่คำนี้ลึกซึ้งแค่ไหน

อ.ชุมพร: ค่ะ ก็อัตตากับอนัตตา ก็เป็นคำที่พิจารณาใคร่ครวญ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น เมื่อไม่ใช่อัตตา และคิดว่าเป็นอัตตา ถูกหรือผิด?

อ.ชุมพร: ผิดค่ะ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ขณะนั้นที่รู้ว่าผิด เป็นกุศลหรืออกุศล?

อ.ชุมพร: เป็นกุศลค่ะ

ท่านอาจารย์: ขณะที่เป็นเราไม่ใช่ธรรมะ เป็นกุศลหรืออกุศล?

อ.ชุมพร: เป็นอกุศลค่ะ

ท่านอาจารย์: ก็เริ่มเข้าใจว่า ธรรมไหนเป็นกุศล ธรรมะไหนเป็นอกุศลทีละเล็กทีละน้อยคลายความเป็นเรา แต่ความจริงของธรรมะเป็นอย่างนั้น กุศลเป็นกุศล อกุศลเป็นอกุศล ไม่ใช่เรา ก็ยังยึดถือว่าเป็นเรา เราเห็น เราได้ยิน เราจำ เราโกรธ หมด เห็นไหม!! ถ้าไม่ฟังจะรู้ไหมว่า นั่นแหละอกุศล

ไม่ใช่เราก็เข้าใจว่าเป็นเรา ผิดใช่ไหม? กว่าจะรู้ว่าผิดต้องรู้ว่า อะไรเป็นสิ่งที่ถูกต้อง แล้วรู้ตัวจริง

เพราะฉะนั้น ถ้าไม่รู้ว่า นี่ ... เป็นเราหมดเป็นอกุศลหมด จะรู้ไหมว่า ความจริงไม่ใช่เรา

อ.ชุมพร: ก็เป็นคำละเอียดแต่ละคำ ท่านอาจารย์เกื้อกูลให้ค่อยๆ คิดพิจารณาจริงๆ ค่ะ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างยิ่งค่ะ ก็คงต้องค่อยๆ ทีละเล็กทีละน้อยมั่นคงในความเป็นอนัตตา ไม่เช่นนั้นอัตตาก็มาแทรกเสมอค่ะ

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ด้วยความเคารพยิ่งค่ะ

กราบยินดีในกุศลจิตของ อ.ชุมพร ค่ะ

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์ ด้วยความเคารพยิ่ง

ยินดีในกุศลจิตครับ