[เล่มที่ 85] พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๑ - หน้าที่ 18

ส่วนปกตูปนิสสยะ มีอธิบายดังต่อไปนี้ อุปนิสสัยที่บุคคลทำไว้ก่อน ชื่อว่า ปกตูปนิสสยะ ที่ชื่อว่า ปกตะ (สิ่งที่เคยทำมาแล้ว) ได้แก่ธรรมที่ศรัทธาและศีลเป็นต้น ที่บุคคลให้สำเร็จแล้วในสันดานของตน หรือฤดูและโภชนะเป็นต้น ที่บุคคลเข้าไปเสพแล้ว.

อีกอย่างหนึ่ง อุปนิสสัยโดยปกตินั่นเอง ชื่อว่า ปกตูปนิสสยะ.อธิบายว่า เป็นปัจจัยที่ไม่ปนกัน อารัมมณปัจจัย และอนันตรปัจจัย จริงอยู่ผู้ศึกษาพึงทราบประเภทมีประการมิใช่น้อย แห่งปกตูปนิสสยนั้น โดยนัยเป็นต้นว่า ที่ชื่อว่าปกตูปนิสสัย ได้แก่ บุคคลเข้าไปอาศัยศรัทธา จึงให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ทำฌาน วิปัสสนา มรรค อภิญญาสมาบัติให้เกิดขึ้น เข้าไปอาศัยศีล สุตะ จาคะ ปัญญาจึงให้ทาน ฯลฯ ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ (และ) ปัญญา เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย แก่ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ (และ) ปัญญา ธรรมมีศรัทธาเป็นต้นเหล่านั้น อันบุคคลทำไว้ก่อนด้วย ชื่อว่าเป็นอุปนิสสัย เพราะอรรถว่า เป็นเหตุมีกำลังด้วย เพราะฉะนั้นจึงชื่อว่า ปกตูปนิสสยะ ด้วยประการฉะนี้ แล.

ขอบคุณ และขออนุโมทนาครับ

ขอบพระคุณ และขออนุโมทนาค่ะ

ขอบพระคุณ และขออนุโมทนาครับ

ยินดีในกุศลจิตค่ะ

ปกตูปนิสสยปัจจัย ซึ่งเป็นปัจจัยที่กว้างขวาง และสามารถจะเข้าใจได้ในชีวิตประจำวัน เช่นกุศลธรรมเป็นปัจจัยให้เกิดกุศลธรรม กุศลที่ได้เคยทำมาแล้ว ในอดีต เป็นอุปนิสสปยัจจัย เป็นอุปนิสสัย เป็นปกติ ที่จะทำให้เกิดกุศลอีกในขณะนี้..

ชีวิตประจำวัน ไม่ได้มีแต่กุศล อกุศลก็มีมาก เพราะฉะนั้น ขณะใด ซึ่งแต่ละบุคคล จะเป็นผู้ที่รู้จักตัวเอง ตามความเป็นจริงว่า ขณะนั้นเกิดความพอใจในรูป ในเสียง ในกลิ่น ในรส ลักษณะใด ก็เป็นเพราะอุปนิสสยปัจจัย ที่สะสมมาเป็นปกติ คือเป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ทำให้พอใจในรูปเช่นนั้นๆ หรือว่าในเสียงอย่างนั้นๆ ในกลิ่นอย่างนั้นๆ ในรสอย่างนั้นๆ เป็นชีวิตปกติประจำวัน ...

ท่านผู้ฟังซึ่งยังไม่ใช่พระอริยบุคคล ย่อมมีทุจริตกรรมบ้าง แล้วแต่ว่า จะเป็นทางกาย หรือทางวาจา คงจะมีการฆ่าสัตว์เล็ก สัตว์น้อย ปาณาติบาตเกิดขึ้น ให้ทราบว่า ถ้าไม่เคยฆ่ามาก่อนในอดีต ปัจจุบันนี้ก็คงจะไม่ฆ่า เพราะเหตุว่า บางท่านไม่ฆ่าสัตว์ใหญ่ แต่ยังมีการเบียดเบียนชีวิตสัตว์เล็กสัตว์น้อย เป็นข้ออ้างได้หลายอย่าง ว่าเป็นสัตว์ที่ทำให้ท่านเดือดร้อน เช่นยุง มด เป็นต้น แต่ให้ทราบว่า ในขณะที่ทำปาณาติบาตครั้งหนึ่ง ก็จะเป็นอุปนิสสยปัจจัย คือเป็นปัจจัยที่มีกำลัง ที่จะทำให้เกิดการฆ่า หรือปาณาติบาตอีกในอนาคต และอาจจะรุนแรงจนกระทั่งถึงกับสามารถจะฆ่า แม้มารดา บิดา มิตรสหาย หรือผู้ที่มีคุณก็ได้ นี่ก็เป็นเพราะปกตูปนิสสยปัจจัย คือปัจจัยที่มีกำลัง ทำให้สภาพธรรมนั้นเกิดขึ้น

ข้อความในพระไตรปิฎกได้แสดงว่าปาณาติบาต คือการฆ่าสัตว์อื่น เป็นอุปนิสสยปัจจัยให้เกิดปาณาติบาตอีก หรือเป็นปัจจัยให้เกิดอทินนาทาน การถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ เป็นปัจจัยให้เกิดกาเมสุมิจฉาจาร เป็นปัจจัยให้เกิดมุสาวาทได้..

การไม่อบรมเจริญปัญญา เพื่อที่จะละความไม่รู้ ย่อมจะทำให้อกุศลจิตเกิดเป็นไป ไขว้เขว ประการต่างๆ สนับสนุน เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ที่จะทำให้พอกพูนอกุศลยิ่งขึ้น ...
เปิดฟังเพิ่มเติมได้ที่

ปัฎฐาน (ปัจจัย ๒๔) ตอนที่ 24
ขออนุโมทนาค่ะ