เจตสิกชนิดเดียวกันที่เกิดทั้งกุศลและอกุศลมีความแตกต่างกันไหม

ผู้ถาม     เจตสิกที่เกิดทั้งกุศลและอกุศล แต่เมื่อเกิดร่วมกับอกุศลหรือร่วมกับกุศลจะมีความแตกต่างไหม

สุ.     เจตสิกนั้นจะเกิดร่วมกับกุศลและอกุศลพร้อมกันได้ไหม

ผู้ถาม     ไม่ได้

สุ.     ไม่ได้ เพราะฉะนั้นขณะที่เกิดกับจิตใด ลักษณะที่มีเจตสิกเกิดร่วมด้วยกับจิตนั้นเป็นอกุศล สภาพธรรมที่เกิดร่วมกับจิตและเจตสิกที่เป็นอกุศลขณะนั้นก็เป็นอกุศลด้วย และเวลาที่สภาพของโสภณธรรมคือเจตสิกฝ่ายดีเกิดกับจิตประเภทใด เจตสิกอื่นที่เกิดร่วมกับจิตและเจตสิกในขณะนั้นก็เป็นกุศลด้วย ๆ เหตุนี้จึงกล่าวว่ามีเจตสิกซึ่งเกิดกับจิตที่เป็นกุศลก็ได้ เกิดกับจิตที่เป็นอกุศลก็ได้ แต่ไม่ใช่เกิดพร้อมกัน ต้องคนละขณะ

ผู้ถาม     แล้วสภาพของตัวเจตสิกนั้น ๆ ยังคงสภาพเหมือนกันไหมทั้งสองขณะ

สุ.     เจตสิกเปลี่ยนลักษณะของเจตสิกแต่ละอย่างไม่ได้เลย ด้วยเหตุนี้เจตสิกจึงต่างกันเป็น ๕๒ ประเภท และเจตสิกของประเภทหนึ่งจะไปทำกิจของเจตสิกอีกประเภทหนึ่งไม่ได้ ยังคงเป็นเจตสิกที่เกิดขึ้นทำหน้าที่ของเจตสิกนั้น ไม่ว่าจะเกิดที่ไหนเมื่อไหร่ ขณะที่เป็นอกุศล เจตสิกที่เกิดร่วมกับอกุศลเจตสิกและจิตที่เป็นอกุศลขณะนั้นก็ยังทำหน้าที่ของตน เปลี่ยนกิจหน้าที่ได้ แต่ว่าเกิดเมื่อไหร่ จิตไหนก็เป็นไปตามประเภทของจิตนั้นในขณะนั้น

ผู้ถาม     แล้วจะมีความต่างกันไหมอย่างเช่นฉันทะ ๆ เกิดได้ทั้งกุศลและก็อกุศล ฉันทเจตสิก

สุ.     ทีละขณะ

ผู้ถาม     แล้วลักษณะสภาพของฉันทะมีความต่างไหม

สุ.     ฉันทะคือสภาพที่พอใจที่จะกระทำ ถ้าพอใจที่จะกระทำ ขณะนั้นเกิดกับอกุศลเจตนา ขณะนั้นทั้งหมดเลย เจตสิกทั้งหมดและจิตและฉันทะก็เป็นไปในอกุศล แต่ยังคงเป็นความพอใจที่จะกระทำแต่กระทำอกุศล แต่ถ้าเป็นฝ่ายกุศล ฉันทเจตสิกก็เกิดร่วมกับจิตและเจตสิกที่เป็นฝ่ายดี ฉันทะก็ไม่ได้ทิ้งหน้าที่ ๆ จะพอใจที่จะกระทำ แต่ขณะนั้นเกิดร่วมกับโสภณเจตสิก เพราะฉะนั้นพอใจที่จะกระทำที่เป็นกุศล

ผู้ถาม     แล้วอย่างเวทนาที่เป็นโสมนัสเวทนาที่เกิดในจิตที่เป็นโลภะซึ่งเป็นอกุศลกับเกิดในจิตที่เป็นกุศลจะเป็นลักษณะที่ต่างกันไหม

สุ.     เวทนาเป็นความรู้สึก โสมนัสคือความรู้สึกที่สบายใจ ดีใจ เวลาที่เกิดทางฝ่ายอกุศล เราอาจจะเกิดบ่อย ๆ ก็รู้ อย่างเวลาที่บางคนจะชอบไปเที่ยวที่ต่าง ๆ และก็ขณะนั้นมีความสบายใจที่ได้อยู่ที่นั่น ขณะนั้นก็เป็นความสบายใจที่ติดข้องในอารมณ์ที่ปรากฏด้วย แต่เวลาที่เป็นความยินดี สบายใจในขณะที่เป็นกุศล ลักษณะก็ต้องต่างกันแต่ไม่เปลี่ยนลักษณะของสภาพที่ยินดีที่ปลาบปลื้ม

ผู้ถาม     อย่างนั้นแสดงว่าลักษณะที่จะสามารถพิจารณาได้ในขั้นต้นคือลักษณะของจิตใช่ไหม ที่รู้อารมณ์ในขณะนั้น

 


หัวข้อหมายเลข  11050
ปรับปรุง  4 ธ.ค. 2560