ปกตูนิสสยปัจจัย

ผู้ถาม     ปกตูนิสสยปัจจัยมีกี่นัยโดยขณะจิตและโดยวิถีจิต

วิ.    ปกตูนิสสยปัจจัยก็หมายถึงว่าผลที่จะเกิดก็ต้องอาศัยธรรมนี้จึงจะเกิดได้ เช่นยกตัวอย่างอกุศลธรรม เมื่อเกิด ถ้าไม่มีอวิชชาก่อน ๆ  อกุศลธรรมหลัง ๆ จะมีได้ไหม แสดงว่าอวิชชาก่อน ๆ  เป็นปัจจัยให้อกุศลธรรมภายหลังเกิดขึ้นได้โดยปกตูนิสสยปัจจัย หมายถึงอกุศลธรรมอาศัยอวิชชาก่อน ๆ  จึงเกิดขึ้น ถ้าไม่มีอวิชชา อกุศลธรรมก็ไม่เกิดขึ้น

ผู้ถาม       จักขุวิญญาณเป็นปัจจัยให้สัมปฏิจฉันนะเกิดโดยเป็นปกตูนิสสยปัจจัยได้ไหม

วิ.      จักขุวิญญาณเป็นปัจจัยแก่สัมปฏิจฉันนะ ไม่ได้เป็นโดยปกตูนิสสยปัจจัย แต่เป็นโดยความเป็นอนันตรปัจจัย สมนันตรปัจจัย อนันตรูนิสสยปัจจัย เพราะเป็นปัจจัยโดยไม่มีระหว่างคั่น ฉะนั้นโดยลักษณะของปกตูนิสสยปัจจัยจะไม่เป็นปัจจัยโดยลักษณะของความไม่มีระหว่างคั่น เพราะว่าอุปนิสสยปัจจัยจะมี ๓ อย่างโดยความเป็นอารัมมณูปนิสสยปัจจัย อานันตรูปนิสสยปัจจัย และปกตูนิสสยปัจจัย ทั้ง ๓ ปัจจัยนี้จะไม่ระคนกันเลย คือจะไม่เหมือนกัน ดังนั้นถ้าเป็นโดยความเป็นอนันตรปัจจัยแล้วก็จะไม่เป็นปกตูนิสสยปัจจัย