ปัจจัยที่ทำให้ตทาลัมพนะจิตเกิด

ผู้ถาม     จิตที่ทำกิจตทาลัมพนะ เวทนาก็จะเป็นลักษณะตามจิตนั้น ๆ

สุ.     ถูกต้อง

ผู้ถาม      ในบุคคลคนหนี่งจะมีจิตหลายประเภทที่ทำกิจตทาลัมพนะหรือเปล่า

สุ.     หมายความว่าคนหนึ่งจะมีตทาลัมพนจิตได้กี่ประเภทใช่ไหม ผู้ถาม              มีจิตที่ทำกิจตทาลัมพนะได้กี่ประเภท

สุ.     ก็แล้วแต่บุคคล ถ้าเป็นคนที่เป็นบุคคลผู้เลิศ ก็จะมีตทาลัมพนะ

ครบ ๑๑ ได้ อย่างสัตว์เดรัจฉานจะให้มหาวิบากไปทำตทาลัมพนกิจได้ไหม แล้วคนที่ไม่

มีปัญญาเกิดร่วมด้วยเลย    จะให้มหาวิบากญาณสัมปยุตต์ไปทำตทาลัมพนกิจต่อจาก

ชวนะได้ไหม

ผู้ถาม     ถ้าสมมุติว่าชวนะนั้นจะมีตทาลัมพนะเกิดจะต้องเป็นวิถีทาง

ปัญจทวารเท่านั้น

สุ.     เมื่อรูปนั้นยังไม่ได้ดับ แล้วทางมโนทวารก็เกิดต่อได้ในอารมณ์ที่

เป็นปรมัตถ์ นี่เราจะไปรู้อะไร เราจะไปจำชื่อหรือว่าเราจะทำอะไร หรือเราจะเข้าใจลักษณะของสภาพธรรมซึ่งใครรู้ ใครแสดง ใครสอน และใครรู้ได้ เพราะว่าสิ่งที่กำลังปรากฏให้รู้แล้วก็ยังไม่รู้เลย

วิ.     ตทาลัมพนะก็แล้วแต่ว่าอารมณ์ที่ปรากฏ เช่นทางปัญจทวาร ถ้ารูปยังไม่ดับ ปกติรูปที่เป็นสภาวรูปเว้นวิญญัติและลักขณรูป ก็จะมีอายุ ๑๗ ขณะจิต เมื่อมีอารมณ์มากระทบกับปสาท ขณะนั้นก็ตั้งว่าเป็นอตีตภวังค์ ภวังคจลนะ ภวังคุปัจเฉทะ และก็มีปัญจทวาราวัชชนจิตเกิดขึ้นรำพึงนึกถึงอารมณ์นั้น เรื่อยไปสัมปฏิจฉันนะ สันตีรณะ โวฏฐัพพนะ ชวนะ และก็ตทาลัมพนะ เพราะเหตุว่ารูปนั้นยังมีอายุเหลืออยู่ ก็เป็นปัจจัยให้กรรมให้ผลเป็นตทาลัมพนะเกิดขึ้น ส่วนทางมโนทวารก็เป็นอารมณ์ที่ชัดเจน ทางมโนทวารจะมี ๒ วาระด้วยกันก็คือชวนวาระกับตทาลัมพนวาระ ถ้าเป็นอารมณ์ที่ชัดเจนก็เป็นปัจจัยให้ตทาลัมพนะเกิดด้วย ถ้าอารมณ์ไม่ชัดเจนก็เป็นแค่ถึงชวนวาระเท่านั้น ในส่วนของตทาลัมพนะที่จะเกิดต้องเป็นบุคคลที่เป็นกามบุคคลคือบุคคลนั้นปฏิสนธิในกามภูมิ สำหรับบุคคลที่เป็นพรหม อรูปพรหมก็จะไม่มีตทาลัมพนะเกิด ส่วนอารมณ์ก็ต้องเป็นกามอารมณ์เท่านั้นถึงจะมีตทาลัมพนะเกิดได้